نقد درس دوم عربی یازدهم مشترک

بسم الله الرحمن الرحيم

نقد و بررسی درس دوم عربی پايه يازدهم مشترک چاپ 1396

 

1- تصاوير مربوط به درس

در کتب درسی، تصوير، کارکردها و نقش های گوناگونی دارد از جمله: افزايش جذابيت مطالب، ايجاد علاقه و انگيزه ی بيشتر در خواننده، جلوگيری از خستگی خواننده و کمک به فهم مطالب.

در درس دوم 10 تصویر استفاده شده است.

در صفحه 15 تصویری از غار حرا آمده است که آيه ی «إقرأ بإسم ربّک الّذي خَلَقَ» در آن به خوبی برجسته شده است. آيه ای که اهميت خواندن را نشان میدهد و با موضوع متن درس هماهنگی دارد.

در صفحه 16 با توجه به اينکه شروع متن با جمله ای در باره ی کلاس درس است، تصويری از کلاس درس دقيقا در کنار اين عبارات آمده است که مکان قرار گرفتن آن بسیار مناسب است زيرا اگر بخواهيم يادگيرندگان بين متن و تصاوير تداعی ايجاد کنند، بايد تصاوير و متن همزمان برای آنها قابل تداعی باشد.

البته ايرادی که به اين تصوير وارد است اين است که متن گفته در کلاس شيمی ولی دانش آموزانی که در کلاس هستند کتاب عربی در دست دارند.

تصوير صفحه 18 بسیار مناسب و بجا آورده شده و در واقع اهميت کار گروهی در کلاس را نشان میدهد و اينکه دانش آموزان برای حل تمارین بايد در قالب گروهها، فعاليت داشته باشند.

تصاوير صفحات 19 و 20 نيز متناسب با عبارات مقابل آنها انتخاب شده اند و در یادگیری مفهوم عبارات مقابلشان مؤثرند.

در صفحه 24 دو تصویر از طرح جلد و عنوان کامل کتاب مُنية المُريد آورده شده که میتواند انگيزه دانش آموزان را برای ديدن کتاب و لو از طريق رؤيت آن در فضای مجازی بالا ببرد.

 

2- آيه ی آغازين درس صفحه 15

آوردن  دو آيه «إقرأ و ربّک الأکرم ، الّذي علّمَ بالقلم» که در آن­ها از کلماتی مانند (إقرأ، علّمَ، القلم ) استفاده شده است، متناسب با موضوع متن درس دوم است که اشاراتی به ارزش آموزش و احترام به معلم و کلاس دارد.

3- متن درس :

موضوع درس: في محضر المعلم

اختصاص دادن متن درسی با موضوع «في محضر المعلم»، در برهه­ای از زمان که شأن و منزلت معلم آنچنان که بایسته است رعايت نمی­شود، کاری پسنديده است.

در متن درس از کلمه الأدب الفارسی و در چندين مورد اسم مهران استفاده شده است که می­توان اين موارد را در شمار موضوعات هويت ملی مطرح کرد که توجه به آنها از جانب مؤلفين جای تقدير دارد.

از مشاهير ادب عربی نيز اسم احمد شوقی و دو بیت شعر زيبا از او در باره تکريم معلم آمده است که از نکات مثبت درس به­شمار می­رود.

با توجه به اينکه موضوع قواعد درس درباره­ی اسلوب شرط است در چندين مورد در متن درس جملاتی با اسلوب شرط آمده­اند که برای تثبيت يادگيری اسلوب شرط می­تواند مؤثر باشد .

 

سایر قواعدی که در حين تدريس متن درس می­توان به آن­ها اشاره کرد عبارتند از:

ماضی استمراری: کان الطّلاب يستمعون.... کان بينهم طالب مشاغب ...يضرّ الطّلاب ...

کان يتکلّم مع صديقه و يضحک

تأثير «أن ناصبه» بر ترجمه فعل مضارع: أُحبّ أن أکتُبَ. کاد المعلّم  أن يکونَ رسولاً.

آمدن همزمان «أن ناصبه» و «لای نفی» بر سر فعل مضارع و نحوه­ی ترجمه آن:

أن لا يعصيَ أوامر المعلّم. أن لا يهرُبَ من أداء الواجبات المدرسيّة. أن لا يتکلّمَ مع غيره.

أن لا يقطعَ کلامه و لا يسبقَه بالکلام و يصبِرَ حتّی يفرُغَ من کلامه.

 

4- إعلَموا

انتخاب اسلوب شرط به عنوان يکی از قواعد مطرح شده در کتاب، انتخاب بجا و شايسته ای است چون يکی از موارد پرکاربرد در ترجمه­ی آيات و احاديث و جملات عربی است.

در صفحه­ی 19 اشاره شده که مهمترين ادوات شرط عبارتند از: «إن، مَن، ما» در صورتی­که در صفحه­ی 20 «إذا» را نيز آورده است.

اشاره شده که اين ادوات گاهی در شکل ظاهری فعل تغييراتی ايجاد می­کنند ، بهتر بود به تغييرات نيز اشاره­ای بشود چون به طور حتم در آزمون­هایی مثل کنکور سراسری جملاتی با «مَن و مای» موصول يا استفهام هم داده می­شود که اگر دانش­آموز به تغييرات ايجاد شده در فعل و جواب شرط، آگاه باشد در پاسخگويی مشکل کمتری خواهد داشت.

بهتر بود به اين موضوع هم اشاره می­شد که جواب شرط را می­توان به­صورت مستقبل هم ترجمه کرد.

در إختبر نفسک صفحه­ی 20 بهتر بود در آيه­ی دوم «يُثبِّت أقدامَکم» رو نمی­آورد چون در اين­صورت دانش­آموز در مورد «يُثبِّت» نيز توضيح می­خواهد. لذا اگر آيه به اين شکل در کتاب می­آمد بهتر بود«إن تنصروا الله ينصُرکم».

 

5-  تمارين:

 تمارينی که در قسمت درک مطلب و إختبر نفسک و بخش تمارين آمده است، از نظر تعداد منطقی و کافی به نظر می رسند.

از مجموع 8 فعاليت و تمرينی که برای اين درس در نظر گرفته شده است در 7 مورد ترجمه، مدّنظراست و در 3 مورد در کنار ترجمه، از دانش آموزان خواسته شده که  قواعد درس دوم يا قواعدی که در گذشته خوانده اند را مشخص نمايند.

إختبر نفسک صفحه 20 و تمرین دوم صفحه 21 دقيقا در يک راستا هستند. بهتر بود تمرین صفحه 21 ترجمه را به شکل ديگری مثل انتخاب ترجمه­ی صحيح يا اصلاح کردن ترجمه غلط، می­آورد.

تمرين سوم از جمله تمارين مفيدی است که در بعضی درسها استفاده شده است چون باعث تسلط دانش­آموزان بر ترجمه فعل می­شود و همانطوريکه می­دانيم ترجمه فعل رکن اصلی در ترجمه­ی جملات است. البته پيشنهاد می­شود در اينگونه تمارين فعل­ها فقط با صيغه­ی مفرد داده نشود و از صيغه های مثنی و جمع نيز استفاده شود.

 

6- البحث العلمی:

با توجه به اينکه يکی از مواردی که در تأليف کتب درسی بايد مورد توجه باشد، بحث هويت دينی است؛ موضوعی که به عنوان پژوهش داده شده موضوعی خوب و قابل قبول است، چون دانش­آموز و لو با مراجعه به فضای مجازی می­تواند با شخصيت والايی مثل زين الدين عاملی وکتاب ارزشمندش «مُنية المريد» آشنا شود.

 

اسم مصغر و منسوب

اسم مصغر:

برای ساختن اسم مصغر؛ حرف اول را ضمه می دهیم به حرف دوم فتحه می دهیم بعد از حرف دوم یاء ساکن اضافه می کنیم و بقیه حروف را می نویسیم. رجْل:رْجّیل     شجرة: شْجّیرة

هدف از اسم مصغر گاهی تحبیب است مانند: طْفّیل

و گاهی تحقیر است: رْجّیل

 

اسم منسوب: برای ساختن اسم منسوب به آخر اسم یاء مشدد اضافه می کنیم: ایرانیِّ - دورودیّ

اگر آخر اسم  ة داشته باشد هنگام ساختن اسم منسوب باید آن را حذف کنیم. مکّة: مکّیّ

تجارة: تجاریّ

بعضی اسم ها هنگام منسوب شدن در ظاهرشان تغییراتی رخ می دهد: علیّ: علویّ

رضا: رَضَویّ  مهدیّ: مهدویّ  سماء: سماویّ   دنیا: دُنیویّ   موسی: موسویّ

اسم منسوب در جمله نقشهایی مانند: صفت - خبر و مجرور به حرف جر می گیرد.

نمونه ای از تستهای کنکور سراسری:

1) عيِّن المنسوب:                                                                                (اختصاصی انسانی 90)

1) هو إنسان سماوي و تعاليمه نبوية!                      2) أ أنت الرّاضي عن ذلک الدّاعي!

3) إهتمامی بعلمی قد رفَعَني في حياتي!                   4) هذا الغني هو السّاعي في عمله!

2) عيِّن الخطأ في المنسوب:                                                                                      (اختصاصی انسانی 91)

1) لنا زميلة ظاهرها غربيّة و لکنّ فکرها شرقيّة!

2) هذا الأُستاذ من أصل مصريّ و لکنّ أسرته لبنانيّة!

3) کانت هذه العالمة إصفهانيّة الموطن و شيرازيّة المدفن!

4) إنّه من عظماء الإسلام في العلوم و الفنون و هو إيرانيّ الأصل!

 3) عيّن ما ليس فيه إسم الآلة:                                                                (عمومی انسانی 92)

1) جئنا أنا و أُختي إلی البيت و فتحنا الباب بالمفتاح،                  2) في البيت ثلاث غرف إحداها مکتبة أُختي،

3) مقبض باب المکتبة جديد و هي إختارَته و إشترَته،                  4) تستخدم أُختي الـمکنسة لتنظيف غرفتها!

4) عيِّن الخطأ في النّسبة:                                                                    ( اختصاصی انسانی 92)

1) سکبتُ شاياً حارّاً ذهبيّة اللّون لضيوفنا!                       2) کتبنا تحقيقاً صحفيّاً عمّا شاهدناه لأصدقائنا!

3) لدينا أخبار مؤکّدة بأنّ هذا الطّريق الصحراويّ طريق أمن!   4) ذهبنا إلی السّوق مع أمّنا بعد فراغنا من الأعمال المدرسيّة!

5) عيِّن ما يُراد من المصغّر تحقير شأنه:                                            (اختصاصی انسانی 92)

1) يا طُفيليّ؛ إحفظ نفسک من السّقوط في المهلک!

2) جاء أخي الحُسين و سلّم علی أبوينا و جلس مؤدّباً!

3) يعبد بعض النّاس في العالم شُجيرة الغيّ بدلاً من عبادة الله!

4) قالت أُختي لوُليدها: عزيزي؛ أنت قادر علی التّقدّم في أعمالک!

6) عيِّن جواباً فيه المصغّر و المنسوب:                                                     (اختصاصی انسانی 93)

1) اليوم لم تحصل الفُرص الذّهبيّة لي و لأُختي الکبيرة!        2) يتکوَّن المطر من قُطَيرات مائيّة تنزل من السّماء!

3) شاهدتُ الطّفيل الفقير في الشّارع يبحث عن الطّعام!  4) المجد الشّعبيّ يحصل ببُطولة الشّباب في کلّ المجالات! 

7) عيِّن الـمنسوب:                                                                                (اختصاصی انسانی 94)

1) «إنّ أرضي واسعة فإيّای فاعبدون»                      2) حاولت أن أعلّم ولديّ الأدب و العلم!

3) تمنح الرّياضة اليوميّة النّشاط و السّرور للإنسان!       4) إنّ عمل المؤمن النّقيّ مرضيّ عند الله في الدّنيا و الآخرة!

8) عيِّن الخطأ في النّسبة:                                                                                                               (اختصاصي انسانی 95)

1) کان درسُنا اليوم حول الأجرام السّماويّة!                  2) سعر الملابس القُطنيّة في هذا الحانوت رخيص!

3) إنّ السّجّاد الإيرانيّ أجمل السّجّادات في الدّنيا!              4) عسی الأمور الدّنيائيّة أن لا تمنعنا عن العبادة!

عدد و معدود

اعداد در زبان عربی دو دسته اند:

1- اعداد اصلی یا شمارشی: واحد(واحدة)، إثنان، (إثنينِ، إثنتان، إثنتين)، ثلاث، أربع، خمس، ستّ، سبع، ثماني، تسع، عشر، أحدعشَرَ(إحدی عشرة)، إثناعشرَ(إثنی عشرَ، إثنتاعشرةَ، إثنتی عشرة).....

عدد 1 و 2 اصلی اگر معدودشان در جمله باشد صفت هستند و کاملا با معدود مطابقت دارند.

اعداد 3تا 10 اصلی قبل از معدود می آيند و از نظر جنس با معدود متضادند. معدودشان هميشه جمع است و مجرور. اين اعداد ابهام دارند و معدودشان ابهام آنها را برطرف می کند. پس معدودشان را می توان تمییز مفرد در نظر گرفت.

اعداد 11 و 12 اصلی: قبل از معدود می آيند از نظر جنس با معدود مطابقت دارند. معدودشان هميشه مفرد و منصوب است و نقش آن تمييز.

اعداد ترتيبی: اوّل، ثاني، ثالث، رابع ......

اين اعداد اگر معدودشان در جمله ذکر شود نقش صفت دارند.

 

 

1) « درصفحه ششم از درس نهم پنج کلمه آمده که دوتای آنها مفهومی ندارند» عيّن الصحيح:

1) جاءت في الصفحة السّادسة من الدّرس التّاسع خمس کلمات ،کلمتان منها بدون مفهوم!

2) کُتبت في الصفحة سادسة من درس التاسع خمسة کلمات،کلمتان إثنتان منه غير مفهوم!

3) ورد في ستّ صفحات من تسعة دروس خمس کلمات،کلمتان منه بدون مفهوم!

4) ورد في ستّة صفحات من تسع دروس خمسة کلمات، إثنتان منها غير مفهوم!

2) « هفت صفحه از سومين کتاب رادرروز دوازدهم ماه دوبار خواندم»: قرأتُ.....

1) السّابع الصفحات من ثلاثة کتب في اليوم الاثنين من الشهر مرّتين!

2) سبع صفحات من ثالث الکتب في اليوم الثانية عشرة من الشّهر مرّتين!

3) مرّتين سبع صفحات من الکتاب الثالث في اليوم الثاني عشر من الشهر!

4) مرّتين سابع صفحات من ثالثة کتب في يوم اثنتين عشرة من الشهر!

3) «روز پنجم ازاين ماه جشنی برپا می­شودکه دوازده دانش آموز ازکلاس دوم درآن شرکت خواهندکرد».

1) ستنعقد في اليوم الخامس من هذا الشهر حفلة يشترک فيها إثناعشر تلميذاً من الصّفّ الثاني.

2) في اليوم الخامس من الشهرالحالي انعقدت حفلة ستشترک فيه إثناعشرة تلميذة الصّفّ الثاني.

3) في الخامس من أيام الشهرالحالي ستنعقد حفلة قداشترک فيها الثاني عشر من تلاميذ صفّ الثاني.

4) ستنعقد حفلة في اليوم الخامس من هذا الشهر وتشترک فيه اثنتا عشرة من تلميذات صفّ الثاني.

 

4) عيّن الصحيح:                                                                        (سراسری تجربی 87)

1) أنا و زميلتي کنّا قد طالعنا خمس صفحات من الکتاب السابع: من و همکلاسی­ام پنج صفحه از کتاب هفتم را مطالعه کرده بوديم.

2) کان والدايَ قد سافرا ثلاث مرّات لزيارة بيت الله الحرام: والدين من برای بارسوم به زيارت بيت الله الحرام رفته بودند.

3) قرأت للحاضرين ثمانية أبيات من الديوان الرابع لهذا الشاعر: برای حاضران هشتمين بيت ديوانهای چهارگانه اين شاعر را خواندم.

4) لم تشترک في المسابقات العلميّة في اليوم السادس إلّا تسع طالبات: درمسابقات علمی در طول شش روز فقط نه دانش آموز شرکت کردند.

 

5) عيّن العدد غير صفةً:                                                                             (سراسری هنر87)

1) نبدأ دروسنا في اليوم الأول من فصل الخريف              2) و في کلّ أُسبوعين إثنين نقرأ خمسة دروس

3) و في الاسبوع السابع نصل إلی الدرس الثامن            4) أمّا الدرس العاشر فنقرأه في الاسبوع الثاني عشر

6) عيِّن العدد نعتا:                                                                                (سراسری رياضی 89)

1) إنّ أثر الأيادي المجتمعة أکثر بقاءً من اليد الواحدة!          2) قد مرّ بثلاثة دکاکين و إختار منها واحداً فدخلَه!

3) أُذکر في أعمالک اليوميّة إثنين: الصدق و الوفاء بالعهد!    4) إنّه قد بلغ مقامه الرّفيع في العاشرة من عمره!

7) عيِّن العدد ليس نعتاً:                                                                           (سراسری هنر90)      

1) بدأت اليوم بمطالعة مقالة أستاذي الثانية بدقة!       2) زُرنا في اليوم الثاني من سفرنا ساحة« نقش جهان»

3) وجدَت زميلتي في البيت الثاني من شعري خطأ مشهوداً!          4) سافرت مع أخي ثانية إلی إصفهان في أواخر الأسبوع!

8) عيِّن الخطأ:                                                                                         (سراسری تجربی91)

1) هناک ثالثة کتب لم أقرأها حتّی الآن!                             2) طالعت المقالة الثامنة لهذا العالم!

3) حضرت الطالبة الرابعة أيضاً في الصّف!                            4) خرج أحدعشر تلميذاً من المدرسة!

9) «مقدمه کتابم پنج صفحه است و چهار سال پيش آخرين صفحه آن را نوشتم» عيّن الصحيح:   (سراسری رياضی91)

1) مقدّمة کتابي خمس صفحات و کتبت آخر صفحة منها قبل أربع سنواتٍ!

2) لکتابي خمس صفحات من المقدّمة و کتبت آخر صفحة منه قبل رابع سنوات!

3) الصفحات الخامسة لمقدّمة کتابي و قبل أربع سنوات قد کتبت صفحة الأخيرة منه!

4) هناک خامسة صفحات لمقدّمة کتابي و قبل رابع سنين کتبت الصفحة الأخيرة منها!

10) عيِّن الخطأ:                                                                                      (عمومی انسانی 93)

1) سيحضر الأُستاذ في الصّفّ بعد أربعة دقائق!     2) قد إشترک هذا اللّاعب في إحدی عشرة مسابقة رياضيّة!

3) لغُرَف بيتنا أربع نوافذ و ثلاثة مصابيح!            4) غُرسَت شجرتان إثنتان في حديقة مجاورة لـمنـزلنا!

11) عيِّن الصّحيح (عن العدد و المعدود):                                                    (عمومی انسانی 95)

1) حفظت قصيدة واحداً من أشعار البوصيريّ و إثنتين من شاعر آخر!

2) لکلّ درس من الکتاب العربيّ خمسة مواضيع و إثناعشرَ سؤالا!

3) جاء قبل لحظات إثنان من الضّيوف و ثلاث مدعوّينَ إلی بيتنا!

4) بعد ساعتين و عشرة دقائق ستبدأ مسابقة کرة السّلة!