نقد درس دوم عربی یازدهم مشترک
بسم الله الرحمن الرحيم
نقد و بررسی درس دوم عربی پايه يازدهم مشترک چاپ 1396
1- تصاوير مربوط به درس
در کتب درسی، تصوير، کارکردها و نقش های گوناگونی دارد از جمله: افزايش جذابيت مطالب، ايجاد علاقه و انگيزه ی بيشتر در خواننده، جلوگيری از خستگی خواننده و کمک به فهم مطالب.
در درس دوم 10 تصویر استفاده شده است.
در صفحه 15 تصویری از غار حرا آمده است که آيه ی «إقرأ بإسم ربّک الّذي خَلَقَ» در آن به خوبی برجسته شده است. آيه ای که اهميت خواندن را نشان میدهد و با موضوع متن درس هماهنگی دارد.
در صفحه 16 با توجه به اينکه شروع متن با جمله ای در باره ی کلاس درس است، تصويری از کلاس درس دقيقا در کنار اين عبارات آمده است که مکان قرار گرفتن آن بسیار مناسب است زيرا اگر بخواهيم يادگيرندگان بين متن و تصاوير تداعی ايجاد کنند، بايد تصاوير و متن همزمان برای آنها قابل تداعی باشد.
البته ايرادی که به اين تصوير وارد است اين است که متن گفته در کلاس شيمی ولی دانش آموزانی که در کلاس هستند کتاب عربی در دست دارند.
تصوير صفحه 18 بسیار مناسب و بجا آورده شده و در واقع اهميت کار گروهی در کلاس را نشان میدهد و اينکه دانش آموزان برای حل تمارین بايد در قالب گروهها، فعاليت داشته باشند.
تصاوير صفحات 19 و 20 نيز متناسب با عبارات مقابل آنها انتخاب شده اند و در یادگیری مفهوم عبارات مقابلشان مؤثرند.
در صفحه 24 دو تصویر از طرح جلد و عنوان کامل کتاب مُنية المُريد آورده شده که میتواند انگيزه دانش آموزان را برای ديدن کتاب و لو از طريق رؤيت آن در فضای مجازی بالا ببرد.
2- آيه ی آغازين درس صفحه 15
آوردن دو آيه «إقرأ و ربّک الأکرم ، الّذي علّمَ بالقلم» که در آنها از کلماتی مانند (إقرأ، علّمَ، القلم ) استفاده شده است، متناسب با موضوع متن درس دوم است که اشاراتی به ارزش آموزش و احترام به معلم و کلاس دارد.
3- متن درس :
موضوع درس: في محضر المعلم
اختصاص دادن متن درسی با موضوع «في محضر المعلم»، در برههای از زمان که شأن و منزلت معلم آنچنان که بایسته است رعايت نمیشود، کاری پسنديده است.
در متن درس از کلمه الأدب الفارسی و در چندين مورد اسم مهران استفاده شده است که میتوان اين موارد را در شمار موضوعات هويت ملی مطرح کرد که توجه به آنها از جانب مؤلفين جای تقدير دارد.
از مشاهير ادب عربی نيز اسم احمد شوقی و دو بیت شعر زيبا از او در باره تکريم معلم آمده است که از نکات مثبت درس بهشمار میرود.
با توجه به اينکه موضوع قواعد درس دربارهی اسلوب شرط است در چندين مورد در متن درس جملاتی با اسلوب شرط آمدهاند که برای تثبيت يادگيری اسلوب شرط میتواند مؤثر باشد .
سایر قواعدی که در حين تدريس متن درس میتوان به آنها اشاره کرد عبارتند از:
ماضی استمراری: کان الطّلاب يستمعون.... کان بينهم طالب مشاغب ...يضرّ الطّلاب ...
کان يتکلّم مع صديقه و يضحک
تأثير «أن ناصبه» بر ترجمه فعل مضارع: أُحبّ أن أکتُبَ. کاد المعلّم أن يکونَ رسولاً.
آمدن همزمان «أن ناصبه» و «لای نفی» بر سر فعل مضارع و نحوهی ترجمه آن:
أن لا يعصيَ أوامر المعلّم. أن لا يهرُبَ من أداء الواجبات المدرسيّة. أن لا يتکلّمَ مع غيره.
أن لا يقطعَ کلامه و لا يسبقَه بالکلام و يصبِرَ حتّی يفرُغَ من کلامه.
4- إعلَموا
انتخاب اسلوب شرط به عنوان يکی از قواعد مطرح شده در کتاب، انتخاب بجا و شايسته ای است چون يکی از موارد پرکاربرد در ترجمهی آيات و احاديث و جملات عربی است.
در صفحهی 19 اشاره شده که مهمترين ادوات شرط عبارتند از: «إن، مَن، ما» در صورتیکه در صفحهی 20 «إذا» را نيز آورده است.
اشاره شده که اين ادوات گاهی در شکل ظاهری فعل تغييراتی ايجاد میکنند ، بهتر بود به تغييرات نيز اشارهای بشود چون به طور حتم در آزمونهایی مثل کنکور سراسری جملاتی با «مَن و مای» موصول يا استفهام هم داده میشود که اگر دانشآموز به تغييرات ايجاد شده در فعل و جواب شرط، آگاه باشد در پاسخگويی مشکل کمتری خواهد داشت.
بهتر بود به اين موضوع هم اشاره میشد که جواب شرط را میتوان بهصورت مستقبل هم ترجمه کرد.
در إختبر نفسک صفحهی 20 بهتر بود در آيهی دوم «يُثبِّت أقدامَکم» رو نمیآورد چون در اينصورت دانشآموز در مورد «يُثبِّت» نيز توضيح میخواهد. لذا اگر آيه به اين شکل در کتاب میآمد بهتر بود«إن تنصروا الله ينصُرکم».
5- تمارين:
تمارينی که در قسمت درک مطلب و إختبر نفسک و بخش تمارين آمده است، از نظر تعداد منطقی و کافی به نظر می رسند.
از مجموع 8 فعاليت و تمرينی که برای اين درس در نظر گرفته شده است در 7 مورد ترجمه، مدّنظراست و در 3 مورد در کنار ترجمه، از دانش آموزان خواسته شده که قواعد درس دوم يا قواعدی که در گذشته خوانده اند را مشخص نمايند.
إختبر نفسک صفحه 20 و تمرین دوم صفحه 21 دقيقا در يک راستا هستند. بهتر بود تمرین صفحه 21 ترجمه را به شکل ديگری مثل انتخاب ترجمهی صحيح يا اصلاح کردن ترجمه غلط، میآورد.
تمرين سوم از جمله تمارين مفيدی است که در بعضی درسها استفاده شده است چون باعث تسلط دانشآموزان بر ترجمه فعل میشود و همانطوريکه میدانيم ترجمه فعل رکن اصلی در ترجمهی جملات است. البته پيشنهاد میشود در اينگونه تمارين فعلها فقط با صيغهی مفرد داده نشود و از صيغه های مثنی و جمع نيز استفاده شود.
6- البحث العلمی:
با توجه به اينکه يکی از مواردی که در تأليف کتب درسی بايد مورد توجه باشد، بحث هويت دينی است؛ موضوعی که به عنوان پژوهش داده شده موضوعی خوب و قابل قبول است، چون دانشآموز و لو با مراجعه به فضای مجازی میتواند با شخصيت والايی مثل زين الدين عاملی وکتاب ارزشمندش «مُنية المريد» آشنا شود.